در حالی که اعتراضات به کاستیها و اشکالات طرح ثبت آنی اسناد در غیاب رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور ادامه دارد و مشکلات موجود در این مسیر ابعاد اجتماعی، حقوقی و قضایی جدیدتری میگیرد، مجمع تشخیص مصلحت نظام به آن ورود کرد و رئیس این مجمع روز گذشته با ارسال نامهای به رئیس قوه قضائیه خواستار رفع هرچه سریعتر مشکلات سامانه ثبت آنلاین اسناد شد.
پروژه ثبت آنلاین اسناد رسمی کشور که قرار بود از نیمه شهریور اجرایی شود، با اینکه با شش روز تأخیر، در 26 شهریور ابلاغ و انجام شد، اما به یکی از مشکلات جامعه تبدیل شده است. این طرح علاوه بر اینکه در روند ثبت اسناد خلل ایجاد کرده و این مسئله مسائل حقوقی و قضائی را در پی داشته، برای مردم نیز مشکلاتی به وجود آورده و دامنه تبعات آن روز به روز گستردهتر میشود.
به طور کلی ثبت آنلاین اسناد دو اشکال بزرگ دارد که بخشی از آن به طراحی سایت و اشکالات فنی مثل پهنای باند و سرعت اینترنت و VPN و... بر میگردد. اما آنچه مطالعه این طرح در یک هفتهای که از ابلاغ آن میگذرد، نشان میدهد این است که مشکل اصلی در جای دیگری است و آن مشکل قانونی ثبت آنلاین اسناد است.
سامانهای که امور را تسهیل نکرد
دو قانون در موادی از خود به سازمان ثبت اسناد و املاک کشور اجازه ایجاد سامانه الکترونیکی دادهاند؛ یکی مواد 46 و 211 قانون پنج ساله پنجم توسعه است و دیگری ماده 12 قانون ارتقای سلامت نظام اداری که از این بین قانون ارتقای سلامت نظام اداری بر برنامه پنجم وارد است و بیشتر به توضیح و توجیه آن پرداخته است. در این ماده قانونی آمده است: سامانه مشترکی بین سازمان ثبت اسناد و املاک کشور و دفاتر ثبت اسناد رسمی برای تبادل اطلاعات به منظور تسهیل روند ثبت اسناد ایجاد شود.
منتها این سامانه که ثبت از طریق آن از 26 شهریور اجباری است یک سامانه یک طرفه است که تا امروز هیچ کاری را هم تسهیل نکرده است.
برخی از سردفتران میگویند، سامانه ثبت آنلاین اسناد سردفتر را به حد یک کاربر این سامانه تنزل داده است به طوری که در صورت بروز اشکالی در جریان تنظیم سند، سردفتر با اینکه مسئولیت تنظیم سند را دارد، اما امکان اصلاح آن را ندارد و باید سند را با اشکالاتش به مشتری تحویل دهد. از طرفی دانش حقوقی و اطلاعات تجربی سردفتر نیز از این به بعد به کار سردفتر نخواهد آمد و این آن چیزی نیست که خواست و توقع مردم باشد.
یکی دیگر از مشکلات سند این است که با اینکه دست سردفتر از دخالت در اطلاعات آن کوتاه شده، اما اطلاعات محرمانه مشتریان در اختیار تمام کارمندان ثبت قرار خواهد گرفت که از آن به بعد دیگر محرمانه نخواهد بود.
نام آنی برازنده این سامانه نیست!
شهرزاد لواسانی سردفتر دفتر 1325 واقع در خیابان منیریه تهران در این باره به «جوان» میگوید: روزهای اول که اصلاً سایت سازمان ثبت اسناد و املاک کشور باز نمیشد. چند روزی هم هست که باز میشود اما وسط کار قطع میشود. سرعت اینترنت پایین است. کاری را که تا قبل از این برای مشتری نیم ساعته انجام میدادیم، الان بعد از دو ساعت هم باید شانس یار باشد که انجام شود. وی درباره نواقص کار ادامه میدهد: اساساً اجرای ثبت آنلاین اسناد نیاز داشت که ابتدا زیرساختهای آن فراهم شود و سپس به صورت آزمایشی انجام و گسترش پیدا کند.
لواسانی بیان میکند: تا قبل از این روزی پنج، شش سند ثبت میکردیم، اما از روز ابلاغ ثبت آنلاین اسناد تاکنون یک سند هم ثبت نکردهایم و با توجه به اینکه هزینههای دفتر زیاد است و درآمد ما منحصر به همین ثبت اسناد است، مشکلاتی برای دفاتر ثبت اسناد به وجود آمده است.
این سردفتر اسناد رسمی ادامه میدهد: قبلاً با برخی شرکتهایی که خدمات نرم افزاری ارائه میکردند، قرارداد اشتراک سالانه میبستیم و آنها نرم افزار ثبت سند را در اختیارمان میگذاشتند و ثبت سندی مثل وکالت یک ربع طول میکشید، اما الان در صورتی که همه چیز فراهم باشد، اینترنت قطع نشود و سایت باز شود، حداقل دو ساعت طول میکشد.
لواسانی درباره مشکلات مردم نیز میگوید: در طول یک هفته گذشته مردم سرگردان شدهاند و دفاتر نمیتوانند خدماتی ارائه کنند. یکی پول لازم دارد، فرزندش مریض است و میخواهد خودرو یا منزلش را برای خرج درمان بفروشد، اما نمیتواند سند بزند. یکی مسافر است میخواهد خانهاش را بفروشد برود الان یک هفته سرگردان است. معلوم هم نیست کی درست میشود و به ما زمان ندادهاند.
این سردفتر با اشاره به اینکه نام ثبت آنی اصلاً مناسب این سامانه نیست، میافزاید: مطمئناً طراحان این نرمافزار با اصطلاحات حقوقی آشنا نبودهاند. وی البته مزایایی نیز برای این سامانه بر میشمرد و میگوید: اگر این سیستم آنی راه بیفتد از بازداشتیها، ممنوعالمعاملهها و فوتیها به سرعت با خبر میشویم زیرا با ثبت احوال هم مرتبط میشویم. هزینهها کمتر میشود و سرعت و دقت و امنیت بالا میرود و تخلفات هم کمتر میشود.
رئیس مجمع تشخیص
به رئیس قوه قضائیه نامه نوشت
اعتراضات به جریان اجرای طرح ثبت آنی از سوی مردم و سردفتران آنقدر ادامه پیدا کرد تا روز گذشته آیتالله هاشمی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام به رئیس قوه قضائیه نامه نوشت و خواستار رفع این مشکلات در مسیر ثبت اسناد شد و تمام این اتفاقات در غیبت احمدتویسرکانی، معاون قوه قضائیه و رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور رخ میدهد. وی به منظور شرکت در اجلاس وایکو در ژنو به سر میبرد و سیاستهای سازمان متبوع وی مردم را دچار سرگردانی کرده است و سایر مدیران این سازمان نیز تصمیمگیر نیستند که بتوانند اجازه ثبت به شیوه گذشته را تا رفع مشکلات ثبت آنلاین بدهند.
البته تویسرکانی قبل از سفرش از طرح ثبت آنلاین اسناد دفاع کرده و گفته بود این طرح قبلاً با موفقیت به صورت پایلوت اجرا شده است.
ترس از شفافسازی از کدام سو؟!
از سوی دیگر این گفتهها در حالی است که کانون سردفتران و دفتر یاران در اطلاعیهای عنوان کرده است در طول هفته گذشته هر بار از ایراد در سامانه سخن به میان آمد، به سرعت مجبور به سکوت شدیم و بلافاصله در رسانهها متهم به کارشکنی و ترس از شفافسازی شده و از سوی دیگر با آمارهای غیرواقعی در رسانهها مواجه شدیم. بدون تردید اجرای این طرح هرچند با شعار شفافسازی و سالمسازی و مبارزه با تخلف و جاعلین اسنادرسمی اجرا شده، اما بیتردید هدف از اجرای این طرح، استیلای بیش از پیش سازمان ثبت اسناد و املاک کشور بر دفاتر اسناد رسمی است. به خصوص آن که حتی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور حاضر نشده است کمترین نقشی را برای کانون سردفتران و دفتریاران اختصاص دهد.
گفتنی است، بردیا صدر نوری، مدیر کل فناوری اطلاعات سازمان ثبت اسناد و املاک در گفتوگو با «جوان» از حل مشکلات فنی و شبکهای سامانه تا پایان هفته آینده خبر میدهد. بنا به گفته وی از زمان راهاندازی این سامانه تاکنون روزانه 30 تا 40 هزار سند در کل کشور ثبت میشوند که این تعداد با رفع مشکلات افزایش مییاید.